· Klaas Zondervan · Column in De Notarisklerk
De risico’s van onbeheerde nalatenschappen en complexe erfgenamenonderzoeken
Het ontbreken van een testament kan in de praktijk aanzienlijke complicaties veroorzaken bij de afwikkeling van een nalatenschap. Dat blijkt uit de casus van een alleenstaande, gescheiden vrouw zonder kinderen die zonder testament is overleden.
Haar wettelijke erfgenamen, twee broers, besloten zonder juridisch advies tot verwerping uit vrees voor een mogelijke schuldenlast. Niet alleen bleek de nalatenschap positief – bestaande uit enkele tonnen –, ook waren beide broers ongehuwd en kinderloos. Hierdoor trad geen plaatsvervulling op als bedoeld in artikel 4:10 lid 2 BW.
De nalatenschap omvatte onder meer een woning. In gevallen waarin niemand het beheer uitoefent, wordt vaak het Rijksvastgoedbedrijf aangewezen. Deze route kent beperkingen: het erfgenamenonderzoek richt zich meestal slechts op de eerstvindbare erfgenaam en het beheer beperkt zich tot het strikt noodzakelijke behoud. Beschikkingshandelingen vergen toestemming van alle erfgenamen gezamenlijk (art. 3:170 BW).
In deze zaak heeft Executeur.nl de kantonrechter verzocht om op de voet van artikel 4:191 lid 2 BW het beheer toegewezen te krijgen. De bevoegdheid van de kantonrechter om maatregelen te treffen berust rechtstreeks op de wet en kan zowel op verzoek als ambtshalve worden toegepast.
De Handleiding erfrechtprocedures kantonrechter biedt de rechtspracticus in dit verband houvast.
De rechter dient zelfstandig te verifiëren of aan de wettelijke vereisten is voldaan.
Dankzij Erfgenamenonderzoek.nl – evenals Executeur.nl een onderneming van ondergetekende – kan het erfgenamenonderzoek efficiënt en doelgericht plaatsvinden. Nu de broers hebben verworpen en geen plaatsvervulling is opgetreden, bevindt de nalatenschap zich in de derde parentele (art. 4:10 lid 1 onder c BW), waarin grootouders en hun afstammelingen erfgenaam zijn.
Een eerste blik op de familiestamboom wijst op een veelvoud aan potentiële erfgenamen. Erflaatster is geboren in de jaren veertig. Dat gegeven, gecombineerd met de omvangrijke gezinnen van destijds en de emigratiegolven uit de naoorlogse periode, doet grensoverschrijdende complicaties vermoeden – een passende opdracht voor Erfgenamenonderzoek.nl.
Zonder duidelijkheid over erfgenamen en aanvaarding blijft de nalatenschap onbeheerd, hetgeen niet alleen bevoegdheden beperkt, maar ook de belangen van schuldeisers en andere betrokkenen frustreert. Aan ons de taak om de erfgenamen zo snel mogelijk te vinden en van hen boedelvolmachten te verkrijgen.
Ook wanneer erfgenamen wél overwegen om beneficiair te aanvaarden, bestaat vaak terughoudendheid. De vereffeningsprocedure brengt verplichtingen met zich mee (art. 4:211 BW), zoals het opstellen van een boedelbeschrijving en het informeren van schuldeisers. Fouten kunnen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid. Deze onzekerheid leidt in de praktijk regelmatig tot verwerping, zelfs bij positieve nalatenschappen.
Het roept de vraag op waarom beneficiaire aanvaarding, vanwege haar beschermende karakter, eigenlijk niet de standaard is.
Deze casus laat zien hoe belangrijk het is dat een erflater bij leven zijn zaken regelt. Door een testament op te stellen en een executeur te benoemen (en dan met name één van Executeur.nl), kan veel vertraging, versnippering van de nalatenschap en langdurige onzekerheid voorkomen worden.