· Klaas Zondervan · Column in De Notarisklerk
Slimme technologieën komen steeds vaker voor in de verschillende facetten van ons leven. We worden niet meer verrast door een koelkast die verse melk bestelt of een zelfrijdende auto.
"Onafhankelijke" machines met zogenoemde kunstmatige intelligentie meten, catalogiseren en voorspellen. Ze leren voortdurend van de talloze gegevens die ze ontvangen. Het is natuurlijk geen geheim dat veel van de informatie die door hedendaagse leermachines wordt ontvangen, wordt aangeleverd via internet, het digitale landschap van eindeloze toevoer.
Dit is ook de “Playground” van digitale machines waarvan het bestaan – hoewel schijnbaar goedaardig – in feite de werkzekerheid bedreigt op een aantal gebieden. Met name die gebieden waarin routinematige gegevensinvoer en productuitvoer voldoende voorspelbaar zijn om een slimme machine in staat te stellen beter te presteren dan een mens als het om efficiëntie en nauwkeurigheid gaat.
De vraag waarmee wij ons geconfronteerd zien is dus: “Wordt ons vakgebied bedreigd?” Is het ons lot om vervangen te worden door bots? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, zullen we eerlijk naar onszelf moeten kijken. We zullen moeten beslissen of we al dan niet inefficiënte organische machines zijn die routinematige en voorspelbare taken uitvoeren.
Superficial routines?
Erfgenamenonderzoek B.V. doet al 10 jaar onderzoek naar erfgenamen. Dag in, dag uit onderzoeken, rapporteren en concluderen we.
Inmiddels zouden we blind op onze routines moeten kunnen varen en bezig moeten zijn met opschalen. Zonder goede mensen is dit echter niet mogelijk en óók binnen de erfrechtelijke genealogie geldt dat zelfs de beste mensen scholing nodig hebben.
Eén van de driemaandelijks terugkerende doelstellingen in de 10 jaar van ons bestaan is het stroomlijnen en optimaliseren van processen en het creëren van workflows die daarbij aansluiten. Immers, indien we kunnen komen te beschikken over een ultiem stroomdiagram, een stapsgewijze handleiding van hoe te handelen in een specifieke situatie, zou efficiënte personeelstraining een enorme sprong voorwaarts maken en zou het betrouwbaarheidsniveau van onze processen toenemen.
Hoewel het tot nieuwe inzichten heeft geleid, hebben talloze pogingen om deze doelstelling te behalen in 10 jaar tijd geen vruchten afgeworpen. Dit lijkt misschien een vernietigende bekentenis, maar het benadrukt vooral het belang van de menselijke component in het onderzoek dat we verrichten. Wij leveren maatwerk, geen confectie.
De reden dat we niet in staat zijn om één allesomvattende stroomdiagram te maken, is dat erfgenamenonderzoek over mensen gaat, met hun individuele eigenaardigheden en onvoorspelbaarheden. Niets menselijks is hen vreemd, zodat ons onderzoek daarop voortdurend moet worden afgestemd. Dat vereist een menselijke blik.
Artificially assisted?
Betekent dit dat ons vakgebied onaangetast is en zal blijven door de AI-revolutie? Niets is minder waar. Artificial Intelligence is al sterk verankerd in onze praktijk en niet slechts ter aanvulling van de melk in de koelkast. Het vakgebied genealogie – een sine qua non voor erfgenamenonderzoek – wordt volledig getransformeerd. De veranderingen zijn gunstig voor zowel professionals als amateurs, waarbij bronnen niet alleen toegankelijker, maar ook gebruiksvriendelijker worden.
Iedereen die heeft geprobeerd om oude handgeschreven documenten te ontcijferen, zal herkennen hoe tijdrovend dit kan zijn. Een van de toonaangevende genealogische aanbieders heeft zijn algoritme getraind om handgeschreven documenten te indexeren, terwijl een andere aanbieder op basis van AI software heeft ontwikkeld en geïmplementeerd die transcriptie vergemakkelijkt.
Bovendien vergemakkelijken AI-aangedreven vertaalmachines ons begrip van documenten die van bijna overal ter wereld afkomstig zijn. Twintig jaar geleden had men zich niet kunnen voorstellen dat het mogelijk zou zijn om vanuit Indonesië toegang te hebben tot rechtbankverslagen en met één muisklik de tekst in de moedertaal te kunnen lezen.
Deze ontwikkelingen alleen al zijn baanbrekend en eerlijk gezegd verrijken ze ons werk.
En dan is er ChatGPT…
ChatGPT werd afgelopen november gelanceerd door Open AI. Deze AI-machine vormt een reële en geloofwaardige bedreiging voor de werkzekerheid. Je hoeft alleen maar naar Hollywood te kijken en de golf van protesten die zijn losgebarsten over de vervanging van copywriters en scenarioschrijvers door ChatGPT om het onmiddellijke gevaar voor zelfs de creatieve beroepen te beseffen, laat staan voor beroepen waarin men zich op routine kan verlaten.
We kunnen er niet omheen en moeten ons afvragen of het eventueel gebruikt kan worden voor erfgenamenonderzoek. Het antwoord is ja, maar – en ik veroorloof mij enige naïviteit – de aard van ChatGPT is waarom het alleen met een hoge mate van voorzichtigheid voor erfgenamenonderzoek gebruikt kan worden. Zoals ik al eerder aangaf, leren deze machines door repetitieve invoer; ze herkennen patronen en doen voorspellingen. ChatGPT maakt calculated guesses om bruikbare antwoorden te geven. De output of het product is oneindig bruikbaar zolang men niet te veel bezig is met details… Maar uitdagend onderzoek naar erfgenamen gáát juist over details! Het gaat om individuen en om individuele keuzes. Eén Jan Smit vertegenwoordigt niet alle Jan Smits en de som van alle acties van alle Jan Smits op aarde zal ChatGPT niet vertellen waar die ene specifieke Jan te vinden is. Wees gewaarschuwd.
Oud en vertrouwd
Voorlopig hebben we tenminste nog steeds inefficiënte, langzame, onnauwkeurige en excentrieke menselijke machines nodig om diep te graven, naar het individu te kijken en de juiste Jan Smit te vinden, de zogenoemde “Rechtmatige Erfgenaam”.
Vanaf 30 augustus a.s. wordt seizoen 3 van het inmiddels zeer populair geworden programma “De Erfgenaam” uitgezonden op RTL4. Kijkt u ook weer?